User Tools

Site Tools


Translations of this page?:
km:dictionary:វចនានុក្រម_ជួន​ណាត

វចនានុក្រម ជួន​​ណាត

— —

Info

The upper info is for display reasons for pages refering to words not included in this dictionary.

ចែករំលែក វចនានុក្រម ជួន​​ណាត ទៅព្រះសង្ឃ- Sharing Dictionary Chou Nat for Sangha

If you like to include a of this Dictionary feel given to do so. It would then be displayed on the word's detail page. Corrections can be made also only here and certain permissions for both are required. May one feel given to ask for them at sangham.net.

This is the source page of the entries in the dictionary and includes minor chances and additions.

You are welcome to contribute edits to enlarge, cross links and correct mistakes.

Preface

Content

ខ្មែរបាឡិ Roman
សរាអាsarāAĀIĪUŪEO
ិិ ីី ុុ ូូaāiīuūeo
កណ្ឋជា kkhggh
តាលុជាcchjjhñ
មុទ្ធជាṭhḍh
ទនតជាtthddhn
ឪដ្ឍជាpphbbhm
អវគ្គាyrlvsh

អា

ប្រយោជន

ប្រយោជន: ប្រយោជន៍ សំ.; បា. (ន.) (ប្រយោជន; បយោជន) ដំណើរ​ដែល​គួរ​ប្រកប, អ្វីៗ​ដែល​គេ​ត្រូវ​ការ, ដែល​គេ​ប្រកប​ទៅ​កើត​ការ, ផល​ដែល​សម្រេច​អំពី​ការ​ប្រកប : ប្រយោជន៍​ក្នុង​លោក​នេះ, ប្រយោជន៍​ក្នុង​បរលោក; បុគ្គល​គួរ​កុំ​ធ្វើ​អំពើ​ឥត​ប្រយោជន៍ គួរ​ធ្វើ​តែ​អំពើ​ណា​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍ ។

ប្រារព្ធ

ប្រារព្ធ: ប្រារព្ធ សំ.; បា. (កិ.) (< ប្រ + អា + រព្ធ; អា + រព្ភ) តាំង​ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, ផ្គង​ជា​មុន; និយាយ​តំណាល​អំពី​រឿង​ដើម; ប្រុង​ប្រៀប, រៀបរប; ចំពោះ, សំដៅ​ត្រង់; នឹក​ដើម, គិត​ដល់, ភ្នក​នឹក​ដល់ : ប្រារព្ធ​ការងារ; ប្រារព្ធ​ពី​រឿង​កម្សត់​កម្រ​នឹង​គ្នា​មក​អំពី​ដើម; ប្រារព្ធ​ដល់​បុត្រ​ភរិយា; បញ្ញត្តិ​នេះ​ជា​សាធារណៈ​ឥត​ប្រារព្ធ​ឈ្មោះ​ណា​មួយ​ដោយ​ដាច់​ខាត​ទេ ។ល។ រ. ស. ទ្រង់​ព្រះ​ប្រារព្ធ ទ្រង់​មាន​ព្រះ​តម្រាស់​ផ្ដើម​ឡើង, ទ្រង់​ភ្នក​ដល់, ទ្រង់​មាន​ព្រះ​តម្រាស់​ចំពោះ …, ទ្រង់​ធ្វើ : ព្រះ​ករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង ទ្រង់​ព្រះ​ប្រារព្ធ​ទៀន​ជ័យ គឺ​ទ្រង់​អុជ​ទៀន​ជ័យ​នៅ​ថ្ងៃ​ផ្ដើម​ចូល​ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​ចម្រើន​ព្រះ​ជន្ម​វស្សា​ឬ​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ត្រស្ដិ​សង្ក្រាន្ត … ។

បុព្វករណ

បុព្វករណ: បុព្វករណ៍ (បុប-ពៈ-ក) ន. (បា. បុព្វករណ; សំ. បូវ៌ករណ) ការ​រាយ​រង​ដែល​ត្រូវ​ចាប់​ធ្វើ​មុន​ដើម្បី​នឹង​សម្រួល​ការ​ធំ​ឲ្យ​ស្រួល​ឬ​ឲ្យ​ចុះ​របៀប ។

បុព្វ​ការី

បុព្វ​ការី: បុព្វ​ការី (បុប-ពៈការ៉ី) ន. (បា.; សំ. បូវ៌ការិន៑) អ្នក​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឧបការៈ​មុន គឺ​អ្នក​ដែល​បាន​ធ្វើ​សេចក្ដី​ទំនុក​បម្រុង​ផ្ចុងផ្ដើម​រួច​មក​ហើយ : មាតា​បិតា ជា​បុព្វការី​របស់​កូន; គ្រូ​ជា​បុព្វ​ការី​របស់​សិស្ស; ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ ជា​បុព្វការី​របស់​ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន​; ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ជា​បុព្វការី​របស់​ប្រជាជន ព្រោះ​ទ្រង់​បាន​ចាត់​កិច្ចការ​គ្រប់គ្រង​រក្សា​ប្រទេស​របស់​ព្រះ​អង្គ ឲ្យ​អស់​ប្រជាជន​បាន​សេចក្ដី​សុខ​ស្រួល ។ល។ បើ​ស្ត្រី​ជា បុព្វ​ការិនី ។

យោគ

យោគ: យោគៈ សំ. បា.(ន.) ការ​ប្រកប; ការ​រួប​រួម; ការ​ស្ម័គ្រ​ស្មាគម, ការ​ចួប​ប្រសព្វ​គ្នា; ព្យាយាម; សមាធិ; ជោគ; ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; នក្សត្រឫក្ស; កិលេស; រវល់; ដំណើរ​អំពល់​ចិត្ត; កល, ឧបាយ; ឧបាយ​កល; មាយា; ប្រវ័ញ្ចន៍, បោក​ប្រាស់​បំបាត់ ។ល។ ខ្មែរ​ប្រើ​ជា កិ. ក៏​មាន សំដៅ​ សេចក្ដី​ថា “ប្រកប​ការ, កាន់​ការ, ព្យាយាម, ខំ​ប្រឹង, ប្រឹង​ធ្វើ; ប្រឹង​យោល​ខ្លួន​ងោក​ងើប​ៗ, យោល​ទៅ​ៗ​មក​ៗ; លម្អៀង​ចិត្ត, បំបែរ​ចិត្ត ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​ងាក​ចិត្ត​ទៅ​រក” : យោគ​ចិត្ត​ទៅ​រក ។ យោគ​ពេញ​ទំហឹង ប្រឹង​ពេញ​កម្លាំង (ព. សា.) ។ យោគ​ក្ស័យ (យោគ័កក្សៃ) ដំណើរ​អស់​ព្យាយាម; ដំណើរ​រសាយ​ព្យាយាម; ដំណើរ​អស់​រវល់; ព. ពុ. ដំណើរ​អស់​កិលេស ។ យោគក្សេម (យោគ័កក្សែម) ដំណើរ​ស្រាក​រវល់, ស្រាក​សេចក្ដី​អំពល់​ចិត្ត; ព. ពុ. ធម៌​ដែល​ក្សេម​ចាក​កិលេស, ចាក​សេចក្ដី​អំពល់​ចិត្ត (ព្រះ​និញ្វន) ។ យោគ​យល់ (យោក–) យល់​ដោយ​សេចក្ដី​លម្អៀង, យល់​មុខ ។ យោគ​យាត្រា (យោក–) ដំណើរ​របស់​នក្សត្រឫក្ស : យាម​យោគ​យាត្រា ។ យោគ​វិក្រ័យ (យោគៈវិក្រៃ) ការ​លក់​ដូរ​ដោយ​បំបាត់ ។ល។

វន្ទ

វន្ទ: វន្ទា (វ័ន-ទា)​ កិរិយាសព្ទ, ថ្វាយបង្គំ, សំពះ, គំនាប់ ( ព. កា. ) សូមថ្វាយវន្ទា ឆ្ពោះព្រះភគវា សម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គព្រះអរហន្ត ព្រះទ័យបរិសុទ្ធ ប្រសើរបំផុត ឥតមានប្រៀបបាន ។

សង្គហ

សង្គហ: សង្គហៈ, បា.; សំ.(ន.) (សង្គហ; សំគ្រហ) សេចក្ដី​ឬ​ការ​សង្គ្រោះ; ការ​កាន់​យក​ឬ​ស្រង់​សេចក្ដី​យក​ដោយ​សង្ខេប ។ សង្គហ​កម្ម ការ​ធ្វើ​សេចក្ដី​សង្គ្រោះ ។ សង្គហ​ការណ៍ ហេតុ​ឬ​ដំណើរ​នៃ​សេចក្ដី​សង្គ្រោះ ។ សង្គហ​ធម៌ ធម៌​​សង្គ្រោះ, ធម៌​សម្រាប់​សង្គ្រោះ​គ្នា ។ សង្គហ​ភាព ភាព​នៃ​សេចក្ដី​សង្គ្រោះ ។ សង្គហ​វត្ថុ ទី​តាំង​ឬ​អង្គ​នៃ​សេចក្ដី​​សង្គ្រោះ, មាន​ ៤ ប្រភេទ​គឺ ការ​ឲ្យ​ទេយ្យ​វត្ថុ, ការ​ពោល​វាចា​គួរ​ឲ្យ​ចង់​ឮ​ចង់​ស្ដាប់, ការ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​គ្នា, ការ​តាំង​ខ្លួន​ស្មើ​ៗ (ម. ព. រាជ ផង) ។ល។

សំយោជន

សំយោជន: សំយោជនៈ សំ. បា.(ន.) (សំយោជន ឬ សញ្ញោជន) កិលេស​ជា​គ្រឿង​ប្រកប​ចិត្ត គឺ​កិលេស​រឹង​ត្អឹង​ជា​គ្រឿង​ទាក់​ឆ្វាក់​រួប​រឹត ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​នឹង​ចិត្ត… (ព. ពុ.) ។

សំសារ

សំសារ: សង្សារ បា.(ន.) (សំសារ) ដំណើរ​អន្ទោល​ទៅ​មក, ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់​មិន​ឈប់​មិន​ស្រាក : សង្សារ​របស់​ពួក​ពាល វែង​ឆ្ងាយ​ឥត​អ្វី​ប្រៀប ។ ខ្មែរ​ប្រើ​សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “ស្ត្រី​ជា​គូ​កំសត់; ស្ត្រី​ជា​សហាយ​ស្មន់” ក៏​មាន : ស្រី​នុ៎ះ​ជា​សង្សារ​របស់​គេ ។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​សព្ទ​ដទៃ អ. ថ. សង់-សារ៉ៈ, ដូច​ជា : សង្សារ​ចក្រ ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់​ៗ កើត​វិញ​ដូច​ជា​កង់ ។ សង្សារ​ទុក្ខ ទុក្ខ​ក្នុង​សង្សារ, ទុក្ខ​ព្រោះ​ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់ ។ សង្សារ​ទោស ទោស​ក្នុង​សង្សារ, ទោស​សម្រាប់​សង្សារ ។ សង្សារ​ព័ន្ធន៍ (–ព័ន) ចំណង​គឺ​សង្សារ, ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់​ដែល​ទុក​ដូច​ជា​ចំណង ។ សង្សារភព ភព​សម្រាប់​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់ ។ សង្សារ​ភ័យ ភ័យ​អំពី​ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់ ។ សង្សារ​មោក្ខ ឬ –វិមោក្ខ ការ​រួច​ចាក​ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់ (ការ​បាន​សម្រេច​អរហត្ត​ផល) ។ សង្សារ​លោក លោក​គឺ​សង្សារ, ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់ ទុក​ថា​ជា​លោក (មួយ​យ៉ាង) ។ សង្សារ​វដ្ត ដំណើរ​វិល​កើត​វិល​ស្លាប់ ។ សង្សារ​សមុទ្ទ ឬ–សាគរ ដំណើរ​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់​ឆ្ងាយ​ទូលាយ​ធំធេង​ដូច​សមុទ្ទ ។ល។

សមាធិ​

សមាធិ: ( សំ. បា. ) ដំណើរតាំងស៊ប់មាំនៃចិត្ត, ការចុះចិត្តស៊ប់ឬស្លុងចិត្តក្នុងគន្លងអារម្មណ៍ដែលរំពឹង, ការនឹករំពឹងស្លុងចិត្ត; ដំណើរស្លុងចិត្តស៊ប់នៅក្នុងអង្គឈាន ចម្រើនសមាធិ, បានសមាធិ​ ( ព. ពុ. ) ។ សមាធិចិត្ត ចិត្តដែលចុះស្លុងស៊ប់ក្នុងសមាធិ, ចិត្តជាសមាធិ ។ សមាធិយោគ ការព្យាយាមចម្រើនសមាធិ ធ្វើសមាធិយោគ​ ។ ល ។ ខណិកសមាធិ ( ខៈណិ-កៈ– ) ការនឹករំពឹងស្លុងចិត្តក្នុងអារម្មណ៍ណាមួយ បានតែមួយស្របក់ហើយក៏បាត់ទៅវិញ ។ មិច្ឆាសមាធិ សមាធិខុសផ្លូវ ខុសទំនង ។ សម្មាសមាធិ សមាធិត្រូវផ្លូវ ត្រូវទំនង ។ អប្បនាសមាធិ ( អ័ប-ប៉ៈន៉ា– ) សមាធិដែលចុះស្លុងស៊ប់ក្នុងអង្គឈានពេញបរិបូរ ។ ឧបចារសមាធិ ( ឧប៉ៈចារ៉ៈ—) សមាធិដែលចុះស្លុងស៊ប់ក្នុងអង្គបឋមជ្ឈាន ប៉ុន្តែមិនទាន់ពេញបរិបូរ ( ព. ពុ. ) ។ ល ។

សេក្ខ

សេក្ខ: សេក្ខៈ បា.; សំ.(ន.) (ឝៃក្ស) អ្នក​ដែល​នៅ​កំពុង​សិក្សា, អ្នក​រៀន ។ ខ្មែរ​បុរាណ​ហៅ​ក្មេង​ដែល​នៅ​រៀន​អក្សរ​ក្នុង​វត្ត​ថា សេក្ខ​លោក ឬ កូន​សេក្ខ (សិស្ស​លោក ឬ​កូន​សិស្ស) ; ក្នុង​សម័យ​ឥឡូវ​ក៏​នៅ​មាន​ប្រើ​ខ្លះ​ដែរ : ហ៏​មើល​ចាត់ចែង​រៀប​បាយ​ឲ្យ​សេក្ខ​លោក​ផង ! (អ្នក​ខែត្រ​តាកែវ​និង​ខែត្រ​កំពត​និង​ខែត្រ​កំពង់ស្ពឺ​ប៉ែក​ខាង​លិច​នៅ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ជាង​អ្នក​ខែត្រ​ឯ​ទៀត) ។ សេក្ខ​បុគ្គល (សេកខៈបុកគល់) បុគ្គល​អ្នក​នៅ​កំពុង​សិក្សា​ត​ទៅ​ទៀត, បាន​ខាង​អរិយ​បុគ្គល​៧​ថ្នាក់​គឺ អ្នក​ដែល​បាន​សម្រេច​សោតា​មគ្គ, សោតា​ផល, សកទាគាមិ​មគ្គ, សកទាគាមិ​ផល, អនាគាមិ​មគ្គ, អនាគាមិ​ផល, អរហត្ត​មគ្គ (ព្រោះ​នៅ​មាន​ការ​សិក្សា​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​តាម​លំដាប់​ថ្នាក់​ត​ៗ ទៅ​រហូត​ដល់​អរហត្ត​ផល) ; ហៅ​ខ្លី​ត្រឹមតែ សេក្ខៈ ក៏​បាន (ព. ផ្ទ. អសេក្ខៈ, អសេក្ខ​បុគ្គល) ។ សេក្ខ​ភូមិ (សេក-ខៈភូម) ថ្នាក់​នៃ​សេក្ខ​បុគ្គល (ព. ផ្ទ. អសេក្ខ​ភូមិ) ។ល។

km/dictionary/វចនានុក្រម_ជួន​ណាត.txt · ពេលកែចុងក្រោយ: 2019/02/06 05:45 និពន្ឋដោយ Johann